Πολλές ορθοδοντικές παρεμβάσεις σε παιδιά ξεκινούν στην πρώιμη ηλικία των 9 ετών με την προοπτική να επηρεάσουν την ανάπτυξη της γνάθου και να εξασφαλίσουν συνολικά καλύτερα και γρηγορότερα αποτελέσματα σε σχέση με αυτό που θα συνέβαινε με μια πιο καθυστερημένη έναρξη θεραπείας. Η παραπάνω υπόθεση έχει αποδειχθεί επιστημονικά ότι είναι απολύτως λανθασμένη και μάλιστα με αδιαμφησβήτητο και αμετάκλητο τρόπο.

Η διενέργεια μιας συστηματικής και τυχαιοποιημένης βιβλιογραφικής μελέτης όλων των επιστημονικών εργασιών από ομάδα βρετανών ερευνητών συνέκρινε διενεργηθείσες θεραπείες με έναρξη πριν το 11ο έτος της ηλικίας, με εκείνες που είχαν ως έναρξη την ηλικία των 11-12 ετών. Μελετήθηκαν παράμετροι όπως η διόρθωση της υπάρχουσας οριζόντιας πρόταξης, σταυροειδούς σύγκλεισης, ανεωγμένης δήξης, συνωστισμού κτλ. Αποδείχθηκε ότι η πρώιμη έναρξη της παρέμβασης δεν οδηγούσε σε καμία των περιπτώσεων σε καλύτερα θεραπευτικά αποτελέσματα, όντας ίδια και χωρίς διαφορές μεταξύ των δυο ομάδων (έναρξη θεραπείας πριν και μετά την ηλικία των 11 ετών). Αντιθέτως αποδείχθηκε ότι η πρώιμη έναρξη της ορθοδοντικής θεραπείας οδήγησε σε αυξημένη χρονική διάρκεια της παρέμβασης, σε αυξημένη επιβάρυνση των μικρών ασθενών όσο αφορά την ανάγκη συνεργασίας τους κατά την διάρκεια αυτής, καθώς και σε αυξημένο οικονομικό κόστος. Το όφελος της έναρξης μιας ορθοδοντικής θεραπείας στον μικτό φραγμό και πριν την ηλικία των 11 ετών, όχι μόνο στερείται λοιπόν επιστημονικής τεκμηρίωσης, αλλά πρέπει να θεωρείται στην πλειοψηφία των περιπτώσεων αυθαίρετη ιατρική πράξη. Να σημειωθεί επιπλέον ότι ειδικά η χρήση κινητών συσκευών (μασελάκια) για την διενέργεια της πρώιμης ορθοδοντικής θεραπείας κρίνεται επιστημονικά ως απαρχαιωμένη και παρωχημένη μέθοδος. Είναι απολύτως επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι οι κινητές λειτουργικές συσκευές δεν ασκούν καμία επίδραση στην ανάπτυξη της γνάθου, στερούμενες παράλληλα την δυνατότητα να προάγουν μετακινήσεις των δοντιών σε όλα τα επίπεδα. Παρόλο που κατασκευάζονται ως επί το πλείστον σε κάθε είδους χαρούμενα χρώματα, κατά προτίμηση και με ενσωματωμένα σύμβολα του αγαπημένου ποδοσφαιρικού συλλόγου ή παιδικού ήρωα, αυτό δεν αλλάζει το γεγονός ότι δεν αποτελούν κατάλληλο μέσο παρέμβασης στην σύγχρονη ορθοδοντική θεραπεία.

Ποιος είναι λοιπόν ο λόγος που καθημερινά έχουμε αμέτρητες ενάρξεις ορθοδοντικών “θεραπειών” στον μικτό οδοντικό φραγμό και πριν την ηλικία των 11 ετών; Ο λόγος προαναφέρθηκε ήδη και αντιπροσωπεύει το αυξημένο οικονομικό κόστος για τους κηδεμόνες των παιδιών, που έχει βεβαίως θετικό αντίκτυπο για τον “θεράποντα” ορθοδοντικό. Αυτό είναι και το μεγάλο μυστικό για ποιο λόγο τα συμπεράσματα των ερευνών όπως η προαναφερθείσα, να αποσιωπούνται επιμελώς από την πλειοψηφία της ορθοδοντικής κοινότητας και να μην πληροφορούνται για αυτά οι εμπλεκόμενοι γονείς. Σημαντική συμβουλή για τους γονείς και κηδεμόνες: Αρνηθείτε την έναρξη οποιαδήποτε ορθοδοντικής παρέμβασης όσο υπάρχουν νεογιλά δόντια στο στόμα του παιδιού σας και εφόσον αυτό είναι κάτω των 11 ετών, εκτός εάν ο ορθοδοντικός σας πείσει με ιατρικά και σύγχρονα επιστημονικά τεκμηριωμένα δεδομένα για την αναγκαιότητά της.

Βιβλιογραφία:

Sunnak R, Johal A, Fleming PS. Is orthodontics prior to 11 years of age evidence-based? A systematic review and meta-analysis. J Dent. 2015 May;43(5):477-86. doi: 10.1016/j.jdent.2015.02.003. Review. PubMed PMID: 25684602.

Koretsi V, Zymperdikas VF, Papageorgiou SN, Papadopoulos MA. Treatment effects of removable functional appliances in patients with Class II malocclusion: a systematic review and meta-analysis. Eur J Orthod. 2015 Aug;37(4):418-34. doi: 10.1093/ejo/cju071. Review. PubMed PMID: 25398303

Τα ανθρώπινα δόντια μεταναστεύουν για όλη τη ζωή με χαμηλό ρυθμό προς τα εμπρός, με αποτέλεσμα στους περισσότερους ανθρώπους να αναπτύσσονται διαρκώς αυξανόμενοι συνωστισμοί των πρόσθιων δοντιών. Ο συνωστισμός αυτός επιβαρύνεται περαιτέρω από την εφ ́ όρου ζωής απορρόφηση του χειλικού οστικού πετάλου και την απώλεια ελαστικότητας (λόγω απώλειας κολλαγόνου και ελαστίνης) των χειλέων που λειτουργούν ως ορθοδοντική δύναμη στην χειλική επιφάνεια των προσθίων οδόντων, μετακινώντας τα «προς τα μέσα», επιβαρύνοντας έτσι την τάση συνωστισμού. Αυτή είναι μια φυσιολογική εξέλιξη, η οποία δεν έχει σαφείς αναγνωρίσιμες και μετρήσιμες αιτίες καθώς και μεθόδους αποτροπής. Η εξέλιξη αυτή γίνεται ιδιαίτερα αισθητή κατά τη 2η και 3η δεκαετία της ζωής, για να απολέσει στη συνέχεια αργά την ορμή της, χωρίς ποτέ να διακοπεί εντελώς.

Είναι παλιά συνήθεια στην ορθοδοντική να επιρρίπτεται στους φρονιμίτες η ευθύνη γι’ αυτή την εξέλιξη. Γι’ αυτόν το λόγο, θυσιάστηκαν και θυσιάζονται αμέτρητοι φρονιμίτες ετησίως. Όσο λογική και αν φαίνεται αυτή η άποψη, σήμερα γνωρίζουμε ότι οι φρονιμίτες δεν είναι υπεύθυνοι για τη φυσιολογική κίνηση των δοντιών προς τα εμπρός και την πρόκληση συνωστισμού. Επομένως, η αφαίρεση των φρονιμιτών δεν προσφέρει καμία προστασία από την ανάπτυξη συνωστισμών. Επειδή αυτό είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο με πολλές κλινικές μελέτες (ενδεικτικά αναφέρονται οι μελέτες των Richardson et al. της δεκαετίας του 1980), σήμερα δεν θα έπρεπε να αφαιρείται κανένας φρονιμίτης για ορθοδοντικούς λόγους. Πρόκειται για μια επέμβαση με συγκεκριμένους κινδύνους, αλλά σε κάθε περίπτωση με πόνους και άλλες ενοχλήσεις.

Σε κάθε περίπτωση, ανεξάρτητα από αυτό, μπορεί να υπάρχουν άλλοι σοβαροί λόγοι για την αφαίρεση αυτών των δοντιών, π.χ. τοπική έλλειψη χώρου, προβλήματα υγιεινής με συνοδευόμενους τερηδονισμούς καθώς και επίμονες περιστεφανίτιδες. Σε αυτές τις περιπτώσεις ενδείκνυται να αποχωριστεί κανείς με ασφάλεια και για ιατρικούς λόγους τους φρονιμίτες του.

Ο οπισθογναθισμός της κάτω γνάθου με ταυτόχρονη αυξημένη οριζόντια πρόταξη των προσθίων δοντιών είναι ένα από τα πιο συχνά ευρήματα μεταξύ των παιδιών, γεγονός που οδηγεί τους γονείς να αναζητήσουν ορθοδοντική ενημέρωση για την βαρύτητα και εξέλιξη αυτής της κατάστασης. Πολλοί ορθοδοντικοί προτείνουν βλέποντας μια τέτοια κλινική εικόνα την άμεση έναρξη της ορθοδοντικής θεραπείας, σε μια ηλικία των 8-10 ετών δηλαδή, όταν δεν έχουν ανατείλει ακόμη όλα τα μόνιμα δόντια. Η επιχειρηματολογία που χρησιμοποιείται για να δικαιολογηθεί η πρώιμα αυτή έναρξη είναι ότι είναι δυνατόν να επηρεαστεί με την θεραπεία η ανάπτυξη των γνάθων, ότι τα αποτελέσματα μιας τέτοιας παρέμβασης είναι καλύτερα και με μεγαλύτερη σταθερότητα και ότι με αυτό τον τρόπο μπορεί να αποφευχθεί η διενέργεια εξαγωγών που θα ήταν με μεταγενέστερη έναρξη αναγκαίες.

Μέχρι το έτος 1990 δεν υπήρχε σαφής επιστημονική βάση που να καθόριζε την ιδανική από χρονικής άποψης θεραπευτική προσέγγιση περιστατικών με οπισθογναθισμό της κάτω γνάθου, καθιστώντας το τοπίο όσο αφορά τις διενεργούμενες ορθοδοντικές πρακτικές αρκετά ομιχλώδες. Αυτό άλλαξε το 1995 με την τυχαιοποιημένη και συστηματοποιημένη επιστημονική μελέτη του Πανεπιστημίου του Chapel Hill (North Carolina) των ΗΠΑ. Οι ερευνητές μελέτησαν την επίδραση της πρώιμης έναρξης ορθοδοντικής θεραπείας σε 175 παιδιά ηλικίας 9,5 ετών κατά μέσο όρο. Τα παιδιά χωρίστηκαν σε με τυχαιοποιημένο τρόπο σε 3 ομάδες. Στις πρώτες δυο ομάδες διενεργήθηκε πρώιμη ορθοδοντική θεραπεία με κινητή λειτουργική και εξωστοματική συσκευή αντίστοιχα. Η τρίτη ομάδα έμεινα αρχικά δίχως ουδεμία παρέμβαση. Με την ολοκλήρωση της μόνιμης οδοντοφυΐας τοποθετήθηκε και στις τρεις ομάδες ακίνητη συσκευή για την επίτευξη όλων των θεραπευτικών στόχων. Αποδείχθηκε περίτρανα ότι δεν υπήρχε καμία διαφορά μεταξύ των 3 ομάδων τόσο στην ποιότητα του ορθοδοντικού αποτελέσματος, όσο και στην σκελετική ανάπτυξη των γνάθων. Το συμπέρασμα των ερευνητών, αν και για τους ίδιους μη αναμενόμενο, επιβεβαίωσε πως η διενέργεια πρώιμης θεραπείας οδηγεί σε πολύ μεγαλύτερες χρονικές διάρκειες και κόστη, επιβαρύνοντας δίχως κανένα ουσιαστικό ιατρικό λόγο τους μικρούς ασθενείς, ιδιαίτερα λόγο της χρήση κινητών συσκευών. Να αναφερθεί επίσης ότι το ποσοστό των περιπτώσεων όπου προέκυψε ανάγκη εξαγωγών πριν την τοποθέτηση της ακίνητης συσκευής ήταν ίδιο και στις 3 ομάδες των μικρών ασθενών, γεγονός που καθιστά την πρώιμη ορθοδοντική θεραπεία αναποτελεσματική και σε αυτό το επίπεδο. Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η διενέργεια πρώιμης παρέμβασης θα πρέπει να αποφεύγεται στην γενική πλειοψηφία εξαιτίας της μεγάλης χρονικής και οικονομικής επιβάρυνσης του περιστατικού και να επιλέγεται μόνο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις μικρών ασθενών που ωφελούνται εξαιτίας άλλων υπαρχουσών κλινικών παραμέτρων.

Βιβλιογραφία:

  1. Tulloch JF, Phillips C, Koch G, Proffit WR. The effect of early intervention on skeletal pattern in Class II malocclusion: a randomized clinical trial. Am J Orthod Dentofacial Orthop. 1997 Apr;111(4):391-400. PubMed PMID: 9109584
  2. Tulloch JF, Proffit WR, Phillips C. Outcomes in a 2-phase randomized clinical trial of early Class II treatment. Am J Orthod Dentofacial Orthop. 2004 Jun;125(6):657-67. PubMed PMID: 15179390

Πολλές ορθοδοντικές παρεμβάσεις σε παιδιά ξεκινούν στην πρώιμη ηλικία των 9 ετών με την προοπτική να επηρεάσουν την ανάπτυξη της γνάθου και να εξασφαλίσουν συνολικά καλύτερα και γρηγορότερα αποτελέσματα σε σχέση με αυτό που θα συνέβαινε με μια πιο καθυστερημένη έναρξη θεραπείας. Η παραπάνω υπόθεση έχει αποδειχθεί επιστημονικά ότι είναι απολύτως λανθασμένη και μάλιστα με αδιαμφισβήτητο και αμετάκλητο τρόπο.

Η διενέργεια μιας συστηματικής και τυχαιοποιημένης βιβλιογραφικής μελέτης όλων των επιστημονικών εργασιών από ομάδα βρετανών ερευνητών συνέκρινε διενεργηθείσες θεραπείες με έναρξη πριν το 11ο έτος της ηλικίας, με εκείνες που είχαν ως έναρξη την ηλικία των 11-12 ετών. Μελετήθηκαν παράμετροι όπως η διόρθωση της υπάρχουσας οριζόντιας πρόταξης, σταυροειδούς σύγκλεισης, ανεωγμένης δήξης, συνωστισμού κτλ. Αποδείχθηκε ότι η πρώιμη έναρξη της παρέμβασης δεν οδηγούσε σε καμία των περιπτώσεων σε καλύτερα θεραπευτικά αποτελέσματα, όντας ίδια και χωρίς διαφορές μεταξύ των δυο ομάδων (έναρξη θεραπείας πριν και μετά την ηλικία των 11 ετών). Αντιθέτως αποδείχθηκε ότι η πρώιμη έναρξη της ορθοδοντικής θεραπείας οδήγησε σε αυξημένη χρονική διάρκεια της παρέμβασης, σε αυξημένη επιβάρυνση των μικρών ασθενών όσο αφορά την ανάγκη συνεργασίας τους κατά την διάρκεια αυτής, καθώς και σε αυξημένο οικονομικό κόστος. Το όφελος της έναρξης μιας ορθοδοντικής θεραπείας στον μικτό φραγμό και πριν την ηλικία των 11 ετών, όχι μόνο στερείται λοιπόν επιστημονικής τεκμηρίωσης, αλλά πρέπει να θεωρείται στην πλειοψηφία των περιπτώσεων αυθαίρετη ιατρική πράξη.

Ποιος είναι λοιπόν ο λόγος που καθημερινά έχουμε αμέτρητες ενάρξεις ορθοδοντικών “θεραπειών” στον μικτό οδοντικό φραγμό και πριν την ηλικία των 11 ετών; Ο λόγος προαναφέρθηκε ήδη και αντιπροσωπεύει το αυξημένο οικονομικό κόστος για τους κηδεμόνες των παιδιών, που έχει βεβαίως θετικό αντίκτυπο για τον “θεράποντα” ορθοδοντικό. Αυτό είναι και το μεγάλο μυστικό για ποιο λόγο τα συμπεράσματα των ερευνών όπως η προαναφερθείσα, να αποσιωπούνται επιμελώς από την πλειοψηφία της ορθοδοντικής κοινότητας και να μην πληροφορούνται για αυτά οι εμπλεκόμενοι γονείς. Σημαντική συμβουλή για τους γονείς και κηδεμόνες: Αρνηθείτε την έναρξη οποιαδήποτε ορθοδοντικής παρέμβασης όσο υπάρχουν νεογιλά δόντια στο στόμα του παιδιού σας και εφόσον αυτό είναι κάτω των 11 ετών, εκτός εάν ο ορθοδοντικός σας πείσει με ιατρικά και σύγχρονα επιστημονικά τεκμηριωμένα δεδομένα για την αναγκαιότητά της.

Βιβλιογραφία:

Sunnak R, Johal A, Fleming PS. Is orthodontics prior to 11 years of age evidence-based? A systematic review and meta-analysis. J Dent. 2015 May;43(5):477-86. doi: 10.1016/j.jdent.2015.02.003. Review. PubMed PMID: 25684602.